مدت‌ها است که پرسش اصلی میلیون‌ها سهامدار این است: «کی می‌شود سهام عدالت را فروخت؟» وضعیت در آبان ۱۴۰۵ روشن اما ناامیدکننده است: طبق گزارش‌های خبری تا دههٔ سوم مهر ۱۴۰۵، فروش سهام عدالت هنوز باز نشده است؛ نه برای دارندگان روش مستقیم که سهام ۳۶ شرکت در پرتفوی شخصی‌شان ثبت شده و نه برای دارندگان روش غیرمستقیم که دارایی‌شان در قالب شرکت سرمایه‌گذاری استانی است. تاریخ بازگشایی هم اعلام نشده و وزیر اقتصاد در ۵ مهر ۱۴۰۵ فقط گفته بود دستورالعمل اجرایی دولت «ظرف هفته‌های آتی» نهایی می‌شود، بی‌آن‌که تاریخی برای شروع فروش بدهد. در این راهنما وضعیت دقیق فروش، کارهایی که همین امروز ممکن است، ارزش سبد در گزارش‌های تازه و مسیر گام‌به‌گام انتقال سهام متوفی به وراث را مرور می‌کنیم.
چرا فروش سهام عدالت هنوز باز نشده است؟
دو توقف جدا از هم را باید از هم تفکیک کرد: فروش برای مشمولان روش مستقیم از ۲۵ آبان ۱۳۹۹ بسته شد و علت آن طبق توضیح مسئولان آن دوره، فشار فروش سنگین بر بازار بود. نماد شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی هم از اسفند ۱۴۰۰ با تصمیم شورای عالی بورس متوقف شده و بازگشایی آن به برگزاری مجامع این شرکت‌ها و نهایی شدن آیین‌نامهٔ اجرایی گره خورده است. گزارش‌های مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد هیچ کارگزاری هنوز سفارش فروش سهام عدالت را نمی‌پذیرد و کسانی که به پشتیبانی کارگزاری‌ها پیام داده‌اند هم پاسخ یکسانی گرفته‌اند: فعلاً فروش، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، مجاز نیست. اگر کارگزار شما همین را گفته، با گزارش‌ها هم‌خوان است و مشکلی در پرتفوی شما نیست.
- مجامع عقب‌افتاده؛ بسیاری از شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی سال‌هاست مجامع منظم برگزار نکرده‌اند و شورای عالی بورس تیرماه ۱۴۰۵ سه هفته مهلت داد که بدون حل کامل مسئله تمام شد.
- حجم بزرگ سبد؛ بر پایهٔ آمار سازمان بورس در تیر ۱۴۰۵، ارزش کل سبد حدود ۲۲۰۰ هزار میلیارد تومان است؛ حدود ۸۴۰ هزار میلیارد به روش مستقیم و حدود ۱۳۶۰ هزار میلیارد به شرکت‌های استانی تعلق دارد. عرضهٔ یک‌بارهٔ چنین حجمی بازار را زیر فشار فروش می‌برد.
- اختلاف دولت و مجلس؛ دولت دستورالعمل اجرایی می‌خواهد و مجلس طرح جامع؛ تا این لحظه توافق کامل و اعلام‌شده‌ای دربارهٔ مدل نهایی آزادسازی منتشر نشده است.
هر خبری دربارهٔ بازگشایی فروش فقط از کانال‌های رسمی سازمان بورس، سپرده‌گذاری مرکزی و وزارت اقتصاد معتبر است؛ به پیامک‌ها و کانال‌های ناشناس که «فروش فوری» وعده می‌دهند اعتماد نکنید.
در آبان ۱۴۰۵ با سهام عدالت چه کارهایی ممکن است؟
فروش بسته است، اما همهٔ درها هم بسته نیست. چند کار اصلی همین امروز در دسترس شماست:
- استعلام وضعیت و ارزش روز سبد در سامانهٔ رسمی samanese.ir با کد ملی؛ در آن روش مدیریت (مستقیم یا غیرمستقیم)، ارزش روز و سودهای پرداخت‌نشده را می‌بینید.
- پیگیری سود؛ رئیس سازمان بورس در شهریور پایان پرداخت سود عملکرد ۱۴۰۳ را تأیید کرد، اما سود عملکرد ۱۴۰۴ هنوز تاریخ رسمی ندارد و طبق گزارش‌های آبان ۱۴۰۵ منتظر تجمیع سود شرکت‌های سرمایه‌پذیر است. آخرین وضعیت را در گزارش سود سهام عدالت آبان ۱۴۰۵ ما بخوانید.
- انتقال سهام متوفی به وراث؛ سازمان بورس تیر ۱۴۰۳ اعلام کرد این انتقال رایگان است و یکی از وراثِ دارای سجام با مدارک به کارگزاری یا شعب منتخب بانک مراجعه می‌کند. مراحل کامل را در بخش بعدی همین راهنما می‌خوانید.
- نیاز مالی فوری؟ توثیق سهام برای دریافت وام در سامانهٔ ستاره راهی است که فروش را لازم ندارد و بدون از دست دادن مالکیت نقدینگی می‌دهد.
برای جاماندگان ثبت‌نام هم باید صادق بود: سازمان خصوصی‌سازی در اردیبهشت ۱۴۰۵ اعلام کرد برنامه‌ای برای واگذاری سهام عدالت به افراد مشمول‌نشده ندارد؛ پس وعدهٔ «ثبت‌نام سهام عدالت جدید» را جدی نگیرید.
ارزش سبد سهام عدالت در مهر ۱۴۰۵ چقدر بود؟
عددهایی مثل ۵۳۲ یا ۴۹۰ هزار تومان ارزش اسمی اولیهٔ سبد است، نه ارزش امروز. هر مشمول مالک سبدی از ۳۶ شرکت بورسی و فرابورسی است و ارزش روز آن با قیمت پایانی نمادها هر روز تغییر می‌کند. طبق گزارش بانک اول در ۸ مهر ۱۴۰۵، سبد ۵۳۲ هزار تومانی حدود ۱۳ میلیون و ۹۸۶ هزار تومان و سبد ۴۹۰ هزار تومانی حدود ۱۳ میلیون و ۱۸۶ هزار تومان ارزش داشت. این عدد «ارزش کاغذی» است؛ تا فروش باز نشود به پول قابل برداشت تبدیل نمی‌شود و قیمت فروش واقعی پس از بازگشایی ممکن است با همین عدد روزانه فرق کند. برای استعلام دقیق سبد خودتان، سفارش استعلام و آزادسازی سهام عدالت را در کافی‌نت ۳۶۵ ثبت کنید.
فروش پس از بازگشایی؛ مراحل گام‌به‌گام برای روش مستقیم
هیچ‌کس تاریخ بازگشایی را نمی‌داند، اما آماده بودن از همین حالا ممکن است. وقتی فروش مجاز شود، مسیر رسمی این است:
- کد بورسی فعال؛ اگر کد بورسی ندارید یا سال‌ها معامله نکرده‌اید و کدتان غیرفعال شده، از sejam.ir احراز هویت کنید و با یک کارگزاری معتبر کد را فعال کنید. آموزش کامل را در راهنمای ثبت‌نام سجام برای سهام عدالت ببینید.
- ورود به پنل معاملاتی کارگزاری و دیدن ۳۶ نماد سبد در بخش پرتفوی یا دارایی‌ها.
- ثبت سفارش فروش برای هر نماد با تعداد و قیمت پیشنهادی؛ سقف یا مرحله‌ای بودن فروش را دستورالعمل نهایی تعیین می‌کند که هنوز اعلام نشده است.
- دریافت وجه؛ طبق روال بورس ظرف ۲ روز کاری به کیف پول کارگزاری و سپس به حساب بانکی خودتان می‌آید و حدود ۰٫۶ تا ۰٫۷ درصد هم کارمزد و مالیات کسر می‌شود.
دارانندگان روش غیرمستقیم هم پس از بازگشایی، نماد شرکت استانی خودشان (مثل وستهران، وسخوز، وسگیلا، وسکاب یا وسهرمز) را معامله می‌کنند؛ بازگشایی این نمادها به برگزاری مجامع شرکت‌ها و دستورالعمل نهایی بستگی دارد و برخی نمادها ممکن است روزهای اول با صف فروش روبه‌رو شوند.
سهام عدالت متوفی؛ انتقال به وراث گام‌به‌گام
یکی از مهم‌ترین خدماتی که در ۱۴۰۵ کاملاً فعال است، انتقال سهام درگذشتگان به وراث است. مسیر رسمی این است:
- اخذ گواهی انحصار وراثت از شورای حل اختلاف؛ درخواست از طریق دفاتر خدمات قضایی ثبت می‌شود و مدارک اصلی شامل گواهی فوت، کارت ملی و صفحهٔ اول شناسنامهٔ متوفی و کارت ملی و شناسنامهٔ همهٔ وراث است.
- تسویهٔ پروندهٔ مالیات بر ارث طبق روند معمول بازار سرمایه؛ جزئیات و هزینه‌ها را از همان کارگزاری بپرسید، چون رویهٔ شعبه‌ها کمی متفاوت است.
- مراجعهٔ یکی از وراثِ دارای ثبت‌نام سجام به کارگزاری یا شعب منتخب بانک با اصل یا تصویر برابر اصل کارت ملی و صفحهٔ اول شناسنامهٔ تمام وراث تعیین‌شده در گواهی حصر وراثت.
- پس از انتقال رسمی هر وارث سهام خودش را مستقل مدیریت می‌کند و سود سال‌های بعد به حساب او می‌آید.
هشدار مهم: تا پیش از انتقال رسمی، هیچ‌کس حتی نزدیک‌ترین بستگان حق فروش سهام متوفی را ندارد. هر واسطه‌ای که «خرید نقدی سهام عدالت» وعده دهد یا کد تأیید و رمز سجام شما را بخواهد، کلاهبردار است؛ گزارش را از پلیس فتا به شمارهٔ ۰۹۶۳۸۰ ثبت کنید. فروش سهم وراث هم مثل بقیه تا بازگشایی ممکن نیست.
افراد زیر ۱۸ سال و گروه‌های حمایتی
برای مشمولانی که در زمان واگذاری صغیر بودند یا هنوز به سن قانونی نرسیده‌اند، ولی قانونی یا قیم با مدارک قانونی سهام را مدیریت می‌کند و برای فروش معمولاً مجوز دادگاه لازم است؛ پس از ۱۸ سالگی، خود فرد می‌تواند کد بورسی بگیرد و سهام را مستقل مدیریت کند. برای دارندگان تحت پوشش بهزیستی و کمیته امداد هم قاعدهٔ جداگانه‌ای برای فروش اعلام نشده و مسیر، همان مسیر عمومی است؛ اینکه سهام عدالت بر مستمری یا یارانهٔ شما اثر دارد یا نه را فقط همان سازمان حمایتی می‌تواند تعیین کند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا همین امروز می‌توانم سهام عدالتم را بفروشم؟
خیر. طبق گزارش‌های خبری تا مهر ۱۴۰۵ فروش عمومی فعال نشده است؛ نه روش مستقیم و نه غیرمستقیم. تاریخ بازگشایی هم رسمی اعلام نشده و هیچ سازوکاری برای خرید شخص‌به‌شخص وجود ندارد؛ هر خریدار «شخصی» کلاهبردار است.
از کجا بفهمم روش مدیریت من مستقیم است یا غیرمستقیم؟
با کد ملی وارد samanese.ir شوید؛ روش مدیریت، ارزش روز سبد و سودهای پرداخت‌نشده همان‌جا نمایش داده می‌شود.
پول فروش چه زمانی به حساب می‌رسد؟
فروش فعلاً بسته است. در معاملات عادی بورس وجه فروش ظرف ۲ روز کاری به کیف پول کارگزاری و حدود یک روز کاری پس از درخواست برداشت به حساب بانکی می‌رسد؛ برای سهام عدالت هم پس از بازگشایی انتظار همین روال را داریم، مگر دستورالعمل جدید چیز دیگری بگوید.
جمع‌بندی
در آبان ۱۴۰۵ فروش سهام عدالت کماکان بسته است و هیچ تاریخ رسمی برای بازگشایی اعلام نشده؛ وزیر اقتصاد فقط از نهایی شدن دستورالعمل در هفته‌های آتی گفته بود. برنامهٔ مالی روی پول این سهام نبندید، سود سالانه و استعلام روز را جدی بگیرید و اگر وارث سهامدار فوت‌شده هستید، مسیر انحصار وراثت و انتقال رسمی را همین حالا شروع کنید تا وقتی فروش باز شد، آماده باشید.